Komary

Komary, ich gatunki oraz występowanie.

Okolice zbiorników wodnych, zacienione lasy i łąki – to właśnie te miejsca najczęściej wybieramy na weekendowy i wakacyjny wypoczynek. Co gorsza, to także ulubione miejsca komarów, które – równie skutecznie jak kiepska pogoda – potrafią zepsuć nawet najfajniejszy urlop. Jak sobie z nimi radzić?

Komary to jedne z najniebezpieczniejszych owadów, jakie występują na świecie, zabiły więcej ludzi na przestrzeni całej historii niż jakakolwiek katastrofa klimatyczna czy wojna i zabiją dalej, co roku ok. 300 milionów osób zachoruje, z czego ok. 3 miliony osób umrze poprzez roznoszoną przez nie malarie oraz kilkaset tysięcy osób poprzez inne choroby takie jak febra, denga czy inne gorączki krwotoczne, setki milionów osób także przewlekle choruje. Na szczęście te choroby praktycznie nie występują w Europie. Wirus Nilu Zachodniego, wywołujący gorączkę Nilu Zachodniego, czyli jedyną chorobę przenoszoną także u nas, jest jednakże ekstremalnie rzadki, chociaż ostatnio zdarza się coraz więcej przypadków przenoszenia przez komary boreliozy równie groźnej jak inne choroby tropikalne.Mimu wielu chorób, jakie przenoszą te owady w Polsce największymi nieprzyjemnościami, z którymi trzeba sobie radzić, to ukąszenia i podrażnienia. Wystarczy wspomnieć, jak ogromnie ukąszenia komarów mogą zaszkodzić w przyjemnej przechadzce, rodzinnym pikniku czy też na łonie natury wędkując lub polując.

W Polsce występuje ok. 47 gatunków komarowatych i nie wszystkie są krwiopijne, a najbardziej rozpowszechnione i znane to komar brzęczący i komar widliszek. Na świecie jest ich aż ok. 3500 gatunków. Komarowate związane są ze środowiskiem wodnym, ponieważ w cyklu rozwojowym komarów larwy żyją w wodach. Komary są bardzo rozpowszechnione, występują od bieguna po rejony tropikalne. Osobniki dorosłe latają wieczorami w dużych chmarach nad podmokłymi łąkami, w pobliżu jezior, stawów i rzek. Jedne gatunki wybierają zacienione przybrzeża, inne znowu oświetlone, wolne przestrzenie wodne.

komar

Samice komar a przywabia zwiększone stężenie dwutlenku węgla w wydychanym powietrzu oraz kwas mlekowy i inne składniki potu. Posługują się też termodetekcją, co sprawia, że w przypadku ludzi bardziej narażeni na ukąszenia komarów są młodzi mężczyźni, dzieci i kobiety w okresie owulacji.

Samica po przyłożeniu kłujki do ciała zwierzęcia puszcza w ruch szczęki kształtu lancetu zaopatrzonego w haczyki. Ruchy szczęk w górę i w dół powodują przecięcie skóry, następnie do rany zostaje wstrzyknięta kropelka śliny, która ma zapobiec krzepnięciu krwi. Samica odlatuje dopiero wtedy, gdy wypełni żołądek krwią ofiary. Ślina samicy zawiera substancję chemiczną, podrażniającą skórę, może także dochodzić do reakcji alergicznej. Dlatego po ukłuciu skóra czerwienieje, puchnie i swędzi.

Po kopulacji, która odbywa się wkrótce po przepoczwarczeniu, samiec ginie, samica zaś musi opić krwią, aby jaja dojrzały. W krajach tropikalnych samice składają jaja po przezimowaniu albo też jesienią w suchym miejscu, które staje się wilgotne po opadach wiosennych. W niektórych przypadkach jaja nie rozwijają się, o ile nie przejdą przez okres chłodu i nie znajdują się w środowisku wilgotnym przez pewien okres. Jaja – zwężone na jednym końcu – składane są na powierzchni wody tak blisko siebie, że woda nie może dostać się między nie. Po pewnym czasie wylęgają się larwy. Oddychają one wystawiając ponad powierzchnię wody specjalną rurkę, w którą zaopatrzony jest odwłok. Położenie, jakie zajmują larwy w wodzie, jest charakterystyczne dla danego gatunku. Larwy pospolitego komara brzęczącego wiszą głową w dół, natomiast larwy widliszka układają się poziomo pod powierzchnią wody. Larwy komarów są bardzo płochliwe i zaniepokojone szybko nurkują. Żywią się na ogół rozkładającą się materią organiczną i tylko niektóre gatunki są drapieżcami. Komary, w przeciwieństwie do poczwarek innych owadów, są bardzo ruchliwe.

komary

Tempo rozwoju komarów jest bardzo różne – jedne rozmnażają się w ciągu kilku dni, inne zaś znacznie dłużej i rozwija się wtedy tylko jedno pokolenie w ciągu roku.

W niektórych latach i na niektórych terenach ich występowanie może osiągnąć nasilenie plagowe, co zwiększa prawdopodobieństwo przenoszenia chorób drogą krwi. Na niektórych terenach (np. po okresie powodzi) wdrożono programy zwalczania plagowego występowania komarów.

Komary w Polsce.

• Komar brzęczący, z dużymi przezroczystymi skrzydłami i dwiema podłużnymi pręgami na żółtobrunatnym tułowiu. Ma on liczne rasy biologiczne, uważane przez niektórych za odrębne gatunki. Rasy te wykazują wybiórczość w stosunku do żywicieli. Np. jedna z nich atakuje tylko ptaki, inna – tylko ludzi.
  

  Komar brzęczący występujący w Polsce

• Theobaldia annulata z białymi i brunatnymi pierścieniami na nogach oraz 3-5 brunatnymi plamami na skrzydłach. Samica składa jaja wiosną w wodach stojących, przede wszystkim silnie zanieczyszczonych. Po 2-4 dniach wylęgają się larwy długości 8 mm, silnie owłosione. Ruchliwa poczwarka – następne stadium rozwojowe komara – ma maczugowaty, rozszerzony tułów zaopatrzony z przodu w dwie rurki oddechowe.
• Inne gatunki wystęujące w Polsce to m.in. Anopheles maculipennis, Anopheles atroparvus, Anopheles messeae, Anopheles claviger i Anopheles plumbeus.
• Aedes aegypti występuje na obszarze pomiędzy 42° szerokości północnej, a 40° szerokości południowej. Ma on ponad 4 mm długości i grzbietową stroną tułowia z rysunkiem w kształcie liry. Samice składają po 75-150 jaj odpornych na wysychanie. Mogą one kilka miesięcy pozostawać poza wodą. Rozwój odbywa się już w niewielkiej ilości wody mieszczącej się w dziupli drzewa, czy nawet w skorupie ślimaka. W dogodnych warunkach rozwój trwa zaledwie kilkanaście dni. Aedes aegypti prowadzi dzienny tryb życia, może jednak atakować ludzi również i w nocy. Komar ten jest przenosicielem żółtej febry, dengi, tularemii, wirusowego zapalenie mózgu.
• Anopheles przenoszą malarię i filariozę.
  

  Komar Anophles

• Stegomia calopus przenosi podobnie jak Aedes aegypti żółtą febrę.
• Phlebotous papatasii przenosi podobnie jak Aedes aegypti gorączkę Denga.

W związku ze zmianami klimatycznymi zasięg występowania komarów ze strefy tropikalnej rozszerza się na północ, co sprawia, że w Europie (zwłaszcza południowej) rośnie zagrożenie chorobami przenoszonymi przez te gatunki. W Polsce jest komar widliszek (Anopheles maculipennis) i jest on potencjalnym przenosicielem zarodźców malarii . Tym samym także Polska, a dokładniej Mazury, Kaszuby i tereny nadrzeczne mogą łatwo stać się rejonami zagrożonymi malarią!Na szczęście w Polsce póki co ze względu na chłodny klimat pierwotniaki wywołujące tę chorobę nie przechodzą pełnego cyklu rozwojowego.